«Бала тілі неге кеш шығады?»

Баланың алғашқы сөздері әдетте 1 жас – 1 жас 6 ай аралығында пайда болады. Кейбір балалар тез сөйлеп кетсе, кейбіреулерінің тілі кеш шығады. Бұл — жиі кездесетін жағдай, бірақ оның себептерін түсіну ата – аналар үшін өте маңызды.

Тілдің кеш шығуына әсер ететін себептер

1. Жеке даму ерекшеліктері (норма)

Кей балалар табиғатынан баяу дамиды, сөйлеуге уақыт қажет.
Мысалы:

1–1,5 жаста – 5–20 сөз,

2 жаста – 50 сөз бен қысқа сөйлемдер.

Егер естуі мен түсінуі жақсы болса, бұл қалыпты.

2. Тұқым қуалаушылық

Ата–анасының немесе жақын туыстарының тілі кеш шыққан болса, балада да осындай ерекшелік болуы мүмкін.

3. Есту мәселелері

Жиі тұмау, құлақтың қабынуы (отит), қатты дыбыстан қорқу – бәрі сөйлеудің кеш шығуына әсер етеді.Бала естімесе — сөзді қайталай алмайды.

4. Тіл ортасының аз болуы

Телефон, теледидар көп көретін, үлкендер аз сөйлейтін ортада бала сөйлеуді меңгеру баяу жүреді.
Тірі қарым-қатынас – ең басты фактор!

5. Психологиялық себептер

Үйдегі дау-жанжал

Балаға аз назар аудару

Анадан ажырау (ерте балабақшаға бару)

Бұлар сөйлеу дамуын баяулатуы мүмкін.

6. Моториканың әлсіздігі

Сөйлеу — ұсақ моторикамен тікелей байланысты.
Саусақ қимылдары жақсы дамыса, сөйлеу де дамиды.

7. Медиатор-диагноздар (сирек)

Жүйке жүйесінің патологиялары

Генетикалық синдромдар

Неврологиялық қиындықтар

Мұндай жағдайда маман көмегі қажет.

Баланың тілі дамып жатқанын көрсететін белгілер

Сөздерді түсінеді

Қарапайым нұсқауларды орындайды

Дыбыстар шығарады

Әуенге реакция білдіреді

Қимылмен көрсетеді

Егер түсінуі жақсы болса — тілдің кеш шығуы жиі норма.

Ескерту белгілері (маманға бару қажет)

1 жасында – былдырламайды

1,5 жасында – сөз жоқ

2 жасында – 20 сөзден аз

2,5 жасында – екі сөзді сөйлем құрмайды

3 жасында – түсініксіз сөйлейді

Естімейді немесе дыбыстарға жауап бермейді

Қарапайым нұсқауларды орындамайды

Бұл жағдайда логопед, невролог, ЛОР маманы тексеруі керек.

Ата-аналарға ұсыныстар

1. Баламен көп сөйлесу

Күнделікті жағдайларды түсіндіріңіз:
«Міне, біз жуындық», «Мынау алма».

Қарапайым, түсінікті сөйлеңіз.

2. Үлгі болыңыз

Бала сіздің сөйлеуіңізді қайталайды.
Дұрыс, анық, асықпай сөйлеңіз.

3. Телефон/ТВ уақытын шектеу

2 жасқа дейін — экран уақыты ұсынылмайды.
Тірі қарым-қатынас 10 есе пайдалы.

4. Ұсақ моториканы дамыту

Саусақ ойындары

Мүсіндеу, жапсыру

Сүзіп, теріп ойнау

5. Кітап оқу

Қысқа ертегілер, суретті кітаптар сөздік қорды жақсы дамытады.

6. Жиі қайталау

Бір сөзді 5–10 рет қайталап үйретіңіз.

7. Балаға сөз айтуға мүмкіндік беру

Барлық нәрсені бала үшін жасап қоймаңыз.
Рұқсат сұрауына, көрсетуіне мүмкіндік беріңіз.

Қорытынды

Тілдің кеш шығуы — жиі кездесетін құбылыс.
Ең бастысы — баланың естуі, түсінуі жақсы болуы және ата-ананың белсенді сөйлеу ортасын қалыптастыруы.
Егер күмән болса — маманға ерте жүгіну баланың дамуын жеңілдетеді.

                                                                          Дайындаған: Жуматаева А. Т.